KÊ KHAI, TRUY XUẤT NGUỒN GỐC VÀ XỬ PHẠT ĐỐI VỚI MỘT LÔ HÓA CHẤT KDĐK QUA 3 DOANH NGHIỆP
Tình huống: Cùng một lô hóa chất KDĐK đi qua 3 doanh nghiệp:
-
Doanh nghiệp A: Nhập khẩu.
-
Doanh nghiệp B: Mua vào, kinh doanh và bán lại.
-
Doanh nghiệp C: Mua vào, sử dụng cuối cùng, không bán lại.
I. Kết luận pháp lý quan trọng
Cần phân biệt rõ hai khái niệm:
-
Hóa chất kinh doanh có điều kiện: Doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện kinh doanh hóa chất theo quy định. Việc hóa chất thuộc nhóm này không tự động làm phát sinh nghĩa vụ truy xuất theo Thông tư 154/2026/TT-BCA.
-
Hóa chất cần kiểm soát đặc biệt: Ngoài các nghĩa vụ quản lý hóa chất tương ứng, phải thực hiện cơ chế nhận diện, cập nhật và truy xuất nguồn gốc theo quy định áp dụng cho nhóm này.
Vì vậy, nếu lô hàng chỉ thuộc danh mục hóa chất kinh doanh có điều kiện, không đồng thời thuộc danh mục hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, thì không thể kết luận cả ba doanh nghiệp đều phải khai báo truy xuất trên hệ thống theo Thông tư 154 chỉ vì lô hàng được kinh doanh có điều kiện.
Ngược lại, nếu hóa chất đồng thời thuộc danh mục cần kiểm soát đặc biệt, trách nhiệm được phân chia theo từng hoạt động và từng doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.
II. Trách nhiệm của từng doanh nghiệp trong chuỗi 3 bên
Trước hết, cần xét hai trường hợp pháp lý khác nhau.
Trường hợp 1: Hóa chất chỉ thuộc danh mục kinh doanh có điều kiện
|
Doanh nghiệp |
Nghĩa vụ chính |
Có phải truy xuất theo TT154 không? |
|---|---|---|
|
A – Nhập khẩu |
Có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hóa chất có điều kiện nếu nhập khẩu để kinh doanh; khai báo hóa chất nhập khẩu nếu thuộc diện phải khai báo; cập nhật dữ liệu chuyên ngành theo quy định |
Không, nếu không thuộc danh mục cần kiểm soát đặc biệt |
|
B – Kinh doanh |
Có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh; thực hiện điều kiện kho, bảo quản, an toàn; chứng từ mua vào, bán ra và hồ sơ hóa chất |
Không, nếu không thuộc danh mục cần kiểm soát đặc biệt |
|
C – Sử dụng cuối cùng |
Sử dụng đúng mục đích, tuân thủ yêu cầu an toàn hóa chất; lưu giữ hồ sơ mua hàng, thông tin hóa chất và thực hiện nghĩa vụ công bố nếu thuộc trường hợp phải công bố |
Không, nếu không thuộc danh mục cần kiểm soát đặc biệt |
Lưu ý về doanh nghiệp A: Theo Điều 6 Nghị định 26/2026/NĐ-CP, nghĩa vụ khai báo nhập khẩu áp dụng với hóa chất thuộc Chương 28 và Chương 29 của Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu, trước khi thông quan, trừ các trường hợp được miễn. Như vậy, không phải mọi hóa chất kinh doanh có điều kiện đều mặc nhiên phải khai báo theo thủ tục này.
Theo Điều 10 Nghị định 26/2026/NĐ-CP:
-
Nhập khẩu hóa chất có điều kiện để kinh doanh: phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh.
-
Nhập khẩu để doanh nghiệp tự sử dụng: phải công bố mục đích sử dụng trên Cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất, nhưng không cần Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hóa chất chỉ vì hoạt động nhập khẩu để tự sử dụng.
Trường hợp 2: Hóa chất vừa kinh doanh có điều kiện, vừa thuộc danh mục cần kiểm soát đặc biệt
Đây là trường hợp phải quản lý chặt chẽ nhất.
|
Doanh nghiệp |
Kê khai, truy xuất nguồn gốc |
Phiếu kiểm soát mua bán |
|---|---|---|
|
A – Nhập khẩu |
Là chủ sở hữu lô hàng đầu tiên trong nước thì thực hiện khởi tạo thông tin lô, mẻ trên hệ thống; cập nhật thông tin nhập khẩu, số lượng, chứng từ và sự kiện liên quan |
Lập phiếu kiểm soát mua bán khi giao hàng cho B |
|
B – Kinh doanh |
Cập nhật sự kiện nhận hàng, tồn trữ, vận chuyển, giao dịch và bán hàng theo mã định danh của lô hóa chất |
Lập phiếu kiểm soát mua bán khi giao hàng cho C |
|
C – Sử dụng cuối cùng |
Cập nhật sự kiện nhận hàng, tồn trữ, sử dụng, xử lý chất thải, tiêu hủy và các sự kiện phát sinh liên quan |
Không phải lập phiếu bán hàng nếu chỉ sử dụng, không bán lại |
Điểm đặc biệt quan trọng:
-
Không phải mỗi doanh nghiệp tự tạo một mã truy xuất độc lập cho cùng một lô hóa chất.
-
Mã định danh hóa chất được khởi tạo khi lô, mẻ hoặc đơn vị hóa chất được khai báo lần đầu.
-
Khi chuyển từ A sang B rồi sang C, các sự kiện tiếp theo được cập nhật vào mã định danh đã có, không tạo mã mới chỉ vì đổi chủ sở hữu.
-
Doanh nghiệp đang là chủ sở hữu lô, mẻ hoặc đơn vị hóa chất phải cập nhật các thông tin phát sinh thuộc trách nhiệm của mình.
-
Khi xảy ra sự cố, hao hụt bất thường, thất thoát, tiêu hủy bắt buộc hoặc nguy cơ mất an toàn, phải cập nhật trên hệ thống trong thời hạn không quá 24 giờ kể từ khi phát hiện hoặc phát sinh sự việc.
Các yêu cầu này được quy định tại Điều 9, Điều 10 và Điều 11 Thông tư 154/2026/TT-BCA.
III. Ai phải lập Phiếu kiểm soát mua bán?
Đây là điểm dễ nhầm lẫn nhất khi một lô hóa chất đi qua nhiều doanh nghiệp.
Theo Điều 8 Thông tư 01/2026/TT-BCT, tổ chức kinh doanh hóa chất thuộc danh mục cần kiểm soát đặc biệt phải lập Phiếu kiểm soát mua, bán trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày giao hàng.
Trong tình huống của bạn:
A – Doanh nghiệp nhập khẩu
Giao dịch 1: A → B. A là bên bán nên chịu trách nhiệm lập phiếu kiểm soát mua bán.
B – Doanh nghiệp kinh doanh
Giao dịch 2: B → C. B là bên bán nên phải lập phiếu kiểm soát mua bán tiếp theo.
C – Doanh nghiệp sử dụng cuối cùng
C phải cập nhật hoạt động nhận, tồn trữ, sử dụng và xử lý hóa chất thuộc trách nhiệm của mình.
Như vậy, A và B lập phiếu kiểm soát mua bán; C không lập phiếu bán nếu chỉ sử dụng cuối cùng. Tuy nhiên, nếu C tiếp tục bán lại hóa chất thì C trở thành bên bán và phải thực hiện nghĩa vụ lập phiếu tương ứng.
Cũng cần phân biệt: Phiếu kiểm soát mua bán không thay thế hóa đơn, chứng từ thương mại, hồ sơ nhập khẩu hoặc các dữ liệu truy xuất khác.
IV. Các mức xử phạt vi phạm trong quá trình nhập khẩu, kinh doanh và sử dụng
Căn cứ chính là Nghị định 275/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 25/08/2026. Nghị định quy định mức phạt đối với cá nhân; mức phạt đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt của cá nhân. Các mức dưới đây đã quy đổi sang mức áp dụng cho doanh nghiệp.
|
Hành vi vi phạm |
Điều khoản |
Mức phạt doanh nghiệp |
|---|---|---|
|
Khai báo không chính xác thông tin theo biểu mẫu, chứng từ, dữ liệu điện tử |
Khoản 1 Điều 21 |
6–10 triệu |
|
Không đính kèm hóa đơn thương mại theo quy định |
Khoản 2 Điều 21 |
10–20 triệu |
|
Không đính kèm Phiếu an toàn hóa chất (SDS) |
Khoản 2 Điều 21 |
10–20 triệu |
|
Không cập nhật số liệu lên Cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất sau nhập khẩu |
Khoản 2 Điều 21 |
10–20 triệu |
|
Không khai báo hóa chất nhập khẩu hoặc khai sai để được miễn khai báo |
Khoản 3 Điều 21 |
40–60 triệu |
|
Công bố sai mục đích hoặc thiếu thông tin khi nhập khẩu để sử dụng |
Khoản 1 Điều 22 |
10–20 triệu |
|
Không công bố khi nhập khẩu để sử dụng |
Khoản 2 Điều 22 |
30–40 triệu |
|
Nhập khẩu hóa chất có điều kiện để kinh doanh mà không có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh |
Khoản 3 Điều 22 |
50–60 triệu |
|
Nhập khẩu hóa chất cần kiểm soát đặc biệt không có giấy phép hoặc giấy phép hết hạn |
Khoản 3 Điều 23 |
40–60 triệu |
Ngoài tiền phạt, hành vi không khai báo nhập khẩu hoặc khai sai để được miễn khai báo có thể bị buộc tái xuất hoặc đưa hàng hóa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam trong thời hạn 30 ngày, trừ trường hợp được cấp phép trong thời hạn quy định. Nếu hàng đã bị tiêu thụ, tẩu tán hoặc tiêu hủy trái quy định, có thể phải nộp lại khoản tiền bằng trị giá tang vật.
2. Vi phạm trong kinh doanh – Doanh nghiệp B
|
Hành vi vi phạm |
Điều khoản |
Mức phạt doanh nghiệp |
|---|---|---|
|
Không có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hóa chất có điều kiện |
Khoản 5 Điều 16 |
40–60 triệu |
|
Tiếp tục kinh doanh khi đang bị đình chỉ |
Khoản 5 Điều 16 |
40–60 triệu |
|
Kinh doanh không đúng địa điểm ghi trong Giấy chứng nhận |
Khoản 4 Điều 16 |
30–40 triệu |
|
Không thực hiện cấp lại Giấy chứng nhận khi thay đổi thông tin đăng ký doanh nghiệp |
Khoản 3 Điều 16 |
20–30 triệu |
|
Không có kho tồn trữ hoặc không thuê kho đủ điều kiện theo quy định |
Khoản 4 Điều 15 |
50–60 triệu |
|
Không có nội quy an toàn, biển báo nguy hiểm, phương tiện ứng cứu sự cố theo quy định |
Khoản 2 Điều 15 |
20–30 triệu |
|
Không phân khu, sắp xếp hóa chất theo tính chất |
Khoản 3 Điều 15 |
30–40 triệu |
|
Không lập Phiếu kiểm soát mua bán trong 10 ngày kể từ ngày giao hàng |
Khoản 1 Điều 20 |
30–40 triệu |
|
Bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt cho doanh nghiệp không có giấy phép phù hợp |
Khoản 2 Điều 20 |
40–50 triệu |
|
Bán cho tổ chức, cá nhân sử dụng nhưng bên mua chưa công bố loại hóa chất và mục đích sử dụng theo quy định |
Khoản 2 Điều 20 |
40–50 triệu |
Đối với một số hành vi vi phạm về điều kiện kho, tồn trữ hoặc kinh doanh theo giấy chứng nhận, Nghị định còn quy định đình chỉ một phần hoạt động, tịch thu tang vật hoặc buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp tùy hành vi.
3. Vi phạm trong sử dụng cuối cùng – Doanh nghiệp C
Đối với hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, doanh nghiệp sử dụng phải thực hiện công bố thông tin về loại hóa chất và mục đích sử dụng trên Cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất theo trường hợp áp dụng.
|
Hành vi vi phạm |
Điều khoản |
Mức phạt doanh nghiệp |
|---|---|---|
|
Công bố thiếu thông tin về loại hóa chất hoặc mục đích sử dụng |
Khoản 1 Điều 24 |
10–20 triệu |
|
Công bố sai loại hóa chất hoặc sai mục đích sử dụng |
Khoản 1 Điều 24 |
10–20 triệu |
|
Công bố muộn hơn 30 ngày kể từ ngày đưa hóa chất vào sử dụng lần đầu hoặc khi thay đổi mục đích sử dụng đã công bố |
Khoản 1 Điều 24 |
10–20 triệu |
|
Không công bố thông tin khi sử dụng hóa chất cần kiểm soát đặc biệt để sản xuất hàng hóa, dịch vụ |
Khoản 2 Điều 24 |
30–40 triệu |
|
Không cập nhật hoặc cập nhật không đầy đủ, không đúng thực tế thông tin truy xuất trên nền tảng định danh điện tử sau khi hệ thống được công bố và áp dụng |
Khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 25 |
20–40 triệu |
|
Không cập nhật sự kiện phát sinh hoặc không thực hiện truy xuất trên nền tảng định danh, xác thực điện tử khi thuộc trường hợp phải thực hiện |
Khoản 3 Điều 25 |
30–40 triệu |
Nếu doanh nghiệp C chỉ sử dụng hóa chất cho hoạt động nội bộ, không sản xuất hàng hóa hoặc dịch vụ thuộc trường hợp quy định tại Điều 24, cần xác định đúng phạm vi nghĩa vụ trước khi áp dụng mức phạt của điều này. Không nên mặc định mọi trường hợp sử dụng hóa chất đều chịu cùng một nghĩa vụ công bố.
Điều 20 và Điều 24 Nghị định 275 cần được đọc đồng thời: bên bán phải kiểm tra điều kiện công bố của bên mua trước khi giao hóa chất thuộc danh mục cần kiểm soát đặc biệt; bên sử dụng có nghĩa vụ công bố thông tin theo quy định áp dụng cho hoạt động sử dụng.
4. Vi phạm về cập nhật dữ liệu chuyên ngành hóa chất và truy xuất điện tử
Đây là nhóm doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý vì có thể phát sinh trách nhiệm ở cả A, B và C.
|
Hành vi |
Mức phạt doanh nghiệp |
|---|---|
|
Cập nhật tình hình hoạt động hóa chất hàng năm muộn hơn ngày 15/02 |
10–20 triệu |
|
Cập nhật tình hình hoạt động hóa chất muộn hơn 15 ngày sau khi có sự cố, chấm dứt hoạt động hoặc khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền |
10–20 triệu |
|
Cập nhật thông tin không đầy đủ hoặc không đúng thực tế |
20–30 triệu |
|
Không cập nhật tình hình hoạt động hóa chất hàng năm |
30–40 triệu |
|
Không cập nhật thông tin khi có sự cố hoặc khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền |
30–40 triệu |
|
Không thực hiện xác thực, định danh, truy xuất nguồn gốc trên nền tảng định danh điện tử sau khi hệ thống được công bố |
30–40 triệu |
Căn cứ Điều 25 Nghị định 275/2026/NĐ-CP. Đặc biệt, Điều 25 quy định mức phạt riêng đối với hành vi cập nhật không đầy đủ hoặc không đúng thực tế trên nền tảng định danh, xác thực điện tử.
Lưu ý: Mốc 24 giờ trong Thông tư 154 là thời hạn cập nhật khi xảy ra sự cố, hao hụt bất thường, thất thoát, tiêu hủy bắt buộc hoặc nguy cơ mất an toàn. Không được nhầm mốc này với thời hạn 15 ngày tại một số nghĩa vụ cập nhật dữ liệu chuyên ngành hóa chất theo Điều 25 Nghị định 275.
V. Các nghĩa vụ an toàn hóa chất cần lưu ý ở cả ba doanh nghiệp
Ngoài khai báo và truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp còn phải thực hiện các nghĩa vụ an toàn tương ứng với hoạt động thực tế.
|
Nội dung |
A – Nhập khẩu |
B – Kinh doanh |
C – Sử dụng |
|---|---|---|---|
|
Hồ sơ hóa chất, thông tin nhận dạng, nguồn gốc |
Có |
Có |
Có |
|
Phiếu an toàn hóa chất SDS bằng tiếng Việt khi thuộc trường hợp phải lập/cung cấp |
Có |
Có |
Phải được cung cấp và lưu giữ |
|
Nhãn hóa chất, phân loại GHS |
Có |
Có |
Kiểm tra trước khi sử dụng |
|
Điều kiện kho, bảo quản, phân khu |
Có nếu lưu kho |
Có |
Có nếu lưu kho |
|
Trang thiết bị ứng phó sự cố |
Có |
Có |
Có |
|
Huấn luyện, người chịu trách nhiệm chuyên môn theo phạm vi hoạt động |
Có |
Có |
Theo hoạt động và đối tượng áp dụng |
|
Quy trình thao tác an toàn |
Có khi thuộc đối tượng |
Có khi thuộc đối tượng |
Có khi thuộc đối tượng |
|
Quản lý chất thải hóa chất, hóa chất thải bỏ |
Theo hoạt động phát sinh |
Theo hoạt động phát sinh |
Có nếu phát sinh |
Đối với SDS, Nghị định 275 quy định:
-
Cung cấp thông tin sai sự thật trong SDS: phạt doanh nghiệp 6–10 triệu đồng.
-
Không cung cấp SDS cho tổ chức, cá nhân sử dụng hóa chất nguy hiểm để sản xuất sản phẩm, hàng hóa khác: phạt doanh nghiệp 20–30 triệu đồng.
-
Không lập SDS bằng tiếng Việt cho hóa chất nguy hiểm đã đưa vào sử dụng, lưu thông trên thị trường: phạt doanh nghiệp 30–40 triệu đồng.
VI. Bảng tổng hợp trách nhiệm pháp lý của 3 doanh nghiệp
Bảng dưới đây áp dụng cho trường hợp hóa chất đồng thời thuộc danh mục kinh doanh có điều kiện và danh mục cần kiểm soát đặc biệt.
|
Nghĩa vụ |
A – Nhập khẩu |
B – Kinh doanh |
C – Sử dụng |
|---|---|---|---|
|
Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh |
Có |
Có |
Không chỉ vì sử dụng |
|
Khai báo nhập khẩu |
Có nếu thuộc diện |
Không |
Không |
|
Giấy phép nhập khẩu hóa chất cần kiểm soát đặc biệt |
Có nếu thuộc diện |
Không |
Không |
|
Khởi tạo mã truy xuất lần đầu |
Thông thường là A nếu là chủ sở hữu lô đầu tiên khai báo |
Không tạo mã mới cho cùng lô |
Không tạo mã mới cho cùng lô |
|
Cập nhật thông tin khi nhận, chuyển giao, tồn trữ, sử dụng |
Có |
Có |
Có |
|
Phiếu kiểm soát mua bán |
Có khi bán cho B |
Có khi bán cho C |
Không nếu không bán lại |
|
Công bố loại hóa chất và mục đích sử dụng |
Theo trường hợp nhập để tự sử dụng |
Theo trường hợp sử dụng hoặc bán cho người sử dụng |
Có khi thuộc trường hợp phải công bố |
|
Cập nhật sự cố trong 24 giờ |
Có nếu phát sinh tại doanh nghiệp |
Có nếu phát sinh tại doanh nghiệp |
Có nếu phát sinh tại doanh nghiệp |
Kết luận: Không có một doanh nghiệp nào chịu toàn bộ trách nhiệm thay cho hai doanh nghiệp còn lại. A chịu trách nhiệm đối với hoạt động nhập khẩu và việc khởi tạo dữ liệu ban đầu khi là chủ sở hữu lô hàng; B chịu trách nhiệm đối với hoạt động kinh doanh, giao dịch bán lại và phiếu kiểm soát mua bán; C chịu trách nhiệm đối với hoạt động nhận, sử dụng, tồn trữ và xử lý hóa chất. Mỗi doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về dữ liệu và hành vi thuộc phạm vi của mình.
Dịch