Tóm Tắt Nghị định 167/2025/NĐ-CP: Sửa đổi, Bổ sung Quy định về Thủ tục Hải quan

Nghị định số 167/2025/NĐ-CP, ban hành ngày 30 tháng 6 năm 2025, sửa đổi và bổ sung một số điều của Nghị định số 08/2015/NĐ-CP, nhằm chi tiết hóa và hiện đại hóa các quy định của Luật Hải quan. Văn bản này mang đến những thay đổi sâu rộng, tập trung vào việc số hóa thủ tục, phân cấp thẩm quyền, siết chặt các điều kiện cho doanh nghiệp ưu tiên, và tăng cường hiệu quả công tác kiểm tra sau thông quan cũng như kiểm soát hải quan.

Những điểm thay đổi cốt lõi bao gồm:

1. Hiện đại hóa và Số hóa: Nghị định đẩy mạnh việc thực hiện thủ tục hải quan điện tử thông qua Cổng thông tin một cửa quốc gia và Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, áp dụng cho cả hàng hóa và phương tiện vận tải, đồng thời quy định rõ quy trình xử lý khi hệ thống gặp sự cố.

2. Phân cấp Thẩm quyền Mạnh mẽ: Nhiều quyền hạn trước đây thuộc Tổng cục Hải quan đã được chuyển giao cho các Cục Hải quan và Chi cục Hải quan khu vực, đặc biệt trong việc công nhận doanh nghiệp ưu tiên, quyết định kiểm tra sau thông quan, và xử lý các thủ tục cụ thể. Thẩm quyền dừng phương tiện, kiểm tra tại chỗ cũng được giao cho cấp Đội trưởng.

3. Siết chặt Chương trình Doanh nghiệp Ưu tiên: Các điều kiện để được công nhận là doanh nghiệp ưu tiên đã được chi tiết hóa và nâng cao đáng kể. Nghị định yêu cầu doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ toàn diện, đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng trên sáu phương diện chính, từ an ninh hàng hóa, vận tải, nơi làm việc, công nghệ thông tin, nhân sự đến đối tác thương mại.

4. Tăng cường Kiểm tra sau Thông quan: Quy trình kiểm tra sau thông quan được chuẩn hóa với các mốc thời gian rõ ràng cho việc ban hành dự thảo kết luận, giải trình của doanh nghiệp và ban hành kết luận cuối cùng, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

5. Nâng cao Năng lực Kiểm soát Hải quan: Nghị định bổ sung và làm rõ các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan, đồng thời quy định việc trang bị các phương tiện chuyên dùng (ô tô, tàu cao tốc) có quyền ưu tiên cho lực lượng hải quan để phục vụ công tác phòng chống buôn lậu.

Nghị định này sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 15 tháng 8 năm 2025, riêng các quy định về doanh nghiệp ưu tiên và xuất nhập khẩu tại chỗ có hiệu lực sớm hơn từ ngày 01 tháng 7 năm 2025. Nghị định cũng bãi bỏ toàn bộ Nghị định số 59/2018/NĐ-CP.

--------------------------------------------------------------------------------

I. Các Sửa đổi Trọng tâm về Thủ tục và Đối tượng Chung

Nghị định cập nhật và làm rõ các đối tượng phải làm thủ tục hải quan, chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan, cũng như các quy định về địa điểm và phương thức khai báo.

• Đối tượng phải làm thủ tục, chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan (Điều 6 sửa đổi):

    ◦ Phải làm thủ tục: Hàng hóa xuất khẩu (XK), nhập khẩu (NK), quá cảnh; ngoại tệ, vàng, kim loại quý; phương tiện vận tải các loại xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh.

    ◦ Chịu sự kiểm tra: Các đối tượng trên, cùng với vật dụng trên phương tiện và hồ sơ hải quan.

    ◦ Chịu sự giám sát: Các đối tượng trên, cùng với hàng hóa, phương tiện trong địa bàn hoạt động hải quan; máy móc, nguyên liệu để gia công, sản xuất hàng XK; hàng chờ kiểm tra chuyên ngành; và hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan.

• Địa điểm làm thủ tục hải quan (Điều 4 sửa đổi):

    ◦ Hàng hóa gửi qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh được làm thủ tục tại Chi cục Hải quan quản lý địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát tập trung.

    ◦ Bộ trưởng Bộ Tài chính quyết định tổ chức bộ máy, bố trí lực lượng làm thủ tục hải quan dựa trên quy hoạch cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu, và các địa điểm khác.

• Khai báo Hải quan (Điều 25 sửa đổi):

    ◦ Phương thức khai: Chủ yếu thực hiện qua phương thức điện tử. Việc khai trên tờ khai giấy chỉ được áp dụng trong các trường hợp cụ thể như hành lý vượt định mức miễn thuế, hàng hóa phục vụ an ninh quốc phòng, hoặc khi hệ thống điện tử gặp sự cố.

    ◦ Trách nhiệm người khai: Phải khai đầy đủ, chính xác, trung thực và tự tính thuế, chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung đã khai. Đối với hàng hóa cần giấy phép, phải có giấy phép trước khi đăng ký tờ khai.

    ◦ Khai tờ khai mới: Bắt buộc trong trường hợp hàng hóa đã thông quan nhưng sau đó thay đổi mục đích sử dụng, chuyển tiêu thụ nội địa (ví dụ: nguyên liệu gia công, hàng miễn thuế). Chính sách quản lý và thuế sẽ áp dụng tại thời điểm đăng ký tờ khai mới.

II. Chương trình Doanh nghiệp Ưu tiên: Điều kiện và Quy trình Mới

Đây là một trong những nội dung được sửa đổi sâu rộng nhất, đặt ra các tiêu chuẩn cao hơn và quy trình chặt chẽ hơn cho các doanh nghiệp muốn hưởng chế độ ưu tiên.

Các Điều kiện Áp dụng Chế độ Ưu tiên (Điều 10 sửa đổi)

Hệ thống Kiểm soát Nội bộ và An ninh Chuỗi Cung ứng (Điều 10 sửa đổi)

Doanh nghiệp phải chứng minh được hệ thống kiểm soát nội bộ đảm bảo an ninh toàn diện trên các phương diện sau:

• An ninh hàng hóa: Có biện pháp đảm bảo tính nguyên trạng và kiểm soát việc tiếp cận hàng hóa.

• An ninh vận tải: Có biện pháp đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng.

• An ninh tại khu vực làm việc:

    ◦ Phân chia khu vực làm việc, hạn chế tiếp cận hàng hóa.

    ◦ Có hệ thống camera quan sát 24/24 tại các cổng ra vào và vị trí lưu trữ hàng hóa, dữ liệu lưu giữ tối thiểu 03 tháng.

• Kiểm soát an ninh hệ thống CNTT: Đảm bảo lưu trữ, khôi phục và bảo mật dữ liệu.

• An ninh nhân sự:

    ◦ Kiểm tra lý lịch tư pháp của nhân sự tại các vị trí quan trọng (Tổng giám đốc, kế toán trưởng, trưởng bộ phận XNK, kho, an ninh).

    ◦ Có biện pháp ngăn chặn nhân viên cũ truy cập hệ thống.

• An ninh đối tác thương mại: Hợp đồng với các đối tác (vận tải, đại lý hải quan) phải có điều khoản về an ninh.

Quy trình Công nhận, Gia hạn và Đình chỉ (Điều 11 sửa đổi)

• Cơ quan tiếp nhận hồ sơ: Cục Hải quan.

• Quy trình thẩm định:

    1. Thẩm định hồ sơ: Trong 05 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ.

    2. Thẩm định thực tế: Nếu hồ sơ đạt yêu cầu, cơ quan hải quan sẽ tiến hành kiểm tra sau thông quan tại trụ sở doanh nghiệp hoặc thẩm định thực tế tại doanh nghiệp (thời gian không quá 10 ngày làm việc).

• Ban hành quyết định:

    ◦ Trong 15 ngày làm việc kể từ khi kết thúc thẩm định, Cục trưởng Cục Hải quan sẽ ra quyết định công nhận. Thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 30 ngày đối với trường hợp phức tạp.

    ◦ Quyết định công nhận có hiệu lực 03 năm.

• Gia hạn: Cục Hải quan sẽ tự đánh giá việc duy trì điều kiện của doanh nghiệp trong 03 tháng cuối cùng trước khi hết hạn để quyết định gia hạn thêm 03 năm.

• Tạm đình chỉ và đình chỉ: Chế độ ưu tiên sẽ bị tạm đình chỉ (90 ngày) hoặc đình chỉ nếu doanh nghiệp không duy trì các điều kiện hoặc không thực hiện trách nhiệm theo quy định tại Điều 45 Luật Hải quan.

III. Tăng cường Kiểm tra sau Thông quan và Kiểm soát Hải quan

Nghị định củng cố khuôn khổ pháp lý và thẩm quyền cho hoạt động kiểm tra sau thông quan (KTSTQ) và các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan.

Kiểm tra sau Thông quan (Điều 97, 98, 99, 100 sửa đổi)

• Thẩm quyền quyết định KTSTQ tại trụ sở người khai hải quan:

    ◦ Cục trưởng Cục Hải quan: Đối với doanh nghiệp ưu tiên, dự án quan trọng quốc gia.

    ◦ Chi cục trưởng Chi cục KTSTQ: Trong phạm vi toàn quốc.

    ◦ Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực: Đối với người khai hải quan có trụ sở thuộc địa bàn quản lý.

• Trình tự ban hành Kết luận kiểm tra:

    1. Gửi dự thảo kết luận: Trong 05 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc kiểm tra.

    2. Doanh nghiệp giải trình: Có 10 ngày kể từ ngày kết thúc kiểm tra để giải trình bằng văn bản hoặc làm việc trực tiếp.

    3. Ban hành kết luận chính thức: Trong 15 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc kiểm tra. Thời hạn có thể kéo dài nếu cần xin ý kiến cơ quan chuyên môn.

• Tạm dừng kiểm tra: Quyết định kiểm tra có thể được tạm dừng nếu người khai hải quan đang bị thanh tra, điều tra bởi cơ quan khác hoặc do sự kiện bất khả kháng.

Các biện pháp nghiệp vụ Kiểm soát Hải quan (Điều 101, 103, 104, 104a sửa đổi)

• Các biện pháp nghiệp vụ: Bao gồm vận động quần chúng, tuần tra, thu thập thông tin, sử dụng cộng tác viên bí mật, bố trí công chức theo dõi và sử dụng phương tiện kỹ thuật chuyên dụng.

• Thẩm quyền dừng phương tiện vận tải:

    ◦ Đội trưởng Hải quan, Đội trưởng Đội kiểm soát hải quan (hoặc cấp phó được giao quyền) được dừng, tạm hoãn khởi hành phương tiện trong địa bàn hoạt động hải quan.

    ◦ Công chức đang thi hành nhiệm vụ được dừng phương tiện để khám nếu có căn cứ cho rằng tang vật có thể bị tẩu tán, sau đó phải báo cáo ngay cho người có thẩm quyền.

• Trang bị phương tiện chuyên dùng (Điều 104a mới):

    ◦ Cơ quan hải quan được trang bị ô tô, mô tô, tàu cao tốc, ca-nô chuyên dùng có lắp đèn hiệu, cờ hiệu, loa, còi.

    ◦ Các phương tiện này được quyền ưu tiên khi thực hiện nhiệm vụ truy đuổi, bắt giữ, khám xét và các nhiệm vụ khẩn cấp khác.

IV. Cập nhật Quy định về Trị giá Hải quan

Nghị định làm rõ phương pháp và quy trình xác định trị giá hải quan để đảm bảo tính chính xác và minh bạch.

• Xác định trị giá hải quan (Điều 20 sửa đổi):

    ◦ Hàng hóa xuất khẩu: Là giá bán của hàng hóa tính đến cửa khẩu xuất, không bao gồm phí bảo hiểm và vận tải quốc tế.

    ◦ Hàng hóa nhập khẩu: Là giá thực tế phải trả tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên, xác định theo 6 phương pháp tuần tự (trị giá giao dịch, hàng giống hệt, hàng tương tự, khấu trừ, tính toán, suy luận).

• Kiểm tra và tham vấn trị giá (Điều 21 sửa đổi):

    ◦ Nếu cơ quan hải quan có đủ cơ sở bác bỏ trị giá khai báo, người khai hải quan phải khai bổ sung trong 05 ngày làm việc. Quá hạn, cơ quan hải quan sẽ ấn định thuế.

    ◦ Nếu cơ quan hải quan có nghi vấn, sẽ tổ chức tham vấn. Nếu người khai hải quan đồng ý với mức giá của hải quan thì khai bổ sung. Nếu chưa đủ cơ sở bác bỏ, hải quan chấp nhận trị giá khai báo để thông quan.

• Tỷ giá tính thuế (Điều 21 sửa đổi):

    ◦ Là tỷ giá ngoại tệ mua vào theo hình thức chuyển khoản của Hội sở chính Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) tại thời điểm cuối ngày của ngày thứ năm tuần trước liền kề. Tỷ giá này được áp dụng cho cả tuần.

V. Chi tiết hóa Thủ tục cho các Loại hình Xuất-Nhập khẩu Đặc thù

Nghị định cập nhật các quy định cho nhiều loại hình XNK chuyên biệt, phù hợp với thực tiễn thương mại.

• Hàng hóa quá cảnh (Điều 43 sửa đổi): Thủ tục hải quan được thực hiện tại cửa khẩu nhập đầu tiên và cửa khẩu xuất cuối cùng. Hàng hóa phải được vận chuyển đúng tuyến đường, thời hạn và đảm bảo nguyên trạng niêm phong hải quan.

• Hàng hóa trung chuyển tại cảng biển (Điều 44 sửa đổi): Thời hạn lưu giữ không quá 30 ngày kể từ ngày hoàn thành thủ tục hải quan tại cửa khẩu nhập. Có thể gia hạn nếu hàng hóa bị hư hỏng, tổn thất cần khắc phục.

• Hàng hóa xuất nhập khẩu tại chỗ (Điều 35 sửa đổi): Được định nghĩa rõ là hàng gia công tại Việt Nam bán cho tổ chức, cá nhân khác tại Việt Nam theo chỉ định của thương nhân nước ngoài; hoặc hàng hóa mua bán giữa doanh nghiệp Việt Nam với thương nhân nước ngoài và được chỉ định giao, nhận tại Việt Nam. Hàng hóa phải làm thủ tục hải quan đầy đủ.

• Hàng hóa tạm nhập - tái xuất, tạm xuất - tái nhập (Điều 50 sửa đổi): Áp dụng cho nhiều trường hợp như máy móc thi công dự án, tàu bay/tàu biển sửa chữa, hàng tham dự hội chợ, triển lãm, hàng bảo hành. Thời hạn tạm nhập, tái xuất thực hiện theo thỏa thuận với đối tác và đăng ký với hải quan, có thể được gia hạn.

VI. Quy định Mới đối với Phương tiện Vận tải Xuất-Nhập cảnh

Các quy định đối với phương tiện vận tải được cập nhật theo hướng số hóa, yêu cầu cung cấp thông tin sớm và phối hợp chặt chẽ qua Cổng thông tin một cửa quốc gia.

• Tàu bay (Điều 61, 63, 64 sửa đổi):

    ◦ Hồ sơ: Bản khai hàng hóa, danh sách hành khách, tổ bay, thông tin đặt chỗ của hành khách (PNR), thông tin chuyến bay...

    ◦ Thời hạn nộp: Thông tin phải được gửi qua Cổng thông tin một cửa quốc gia trước khi tàu bay nhập/xuất cảnh (ví dụ: chậm nhất 03 giờ trước khi nhập cảnh đối với chuyến bay dài; chậm nhất 24 giờ đối với thông tin PNR).

• Tàu biển (Điều 65, 67, 68 sửa đổi):

    ◦ Hồ sơ: Bản khai chung, danh sách thuyền viên, bản khai hàng hóa, thông tin vận đơn...

    ◦ Thời hạn nộp: Phải nộp qua Cổng thông tin một cửa quốc gia, chậm nhất từ 08 đến 24 giờ trước khi tàu dự kiến cập cảng (tùy loại chứng từ và hành trình).

• Tàu liên vận quốc tế (Điều 70, 71 sửa đổi): Hồ sơ (bản trích lược khai hàng hóa, giấy giao tiếp hàng hóa...) phải được nộp qua Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của hải quan trước khi tàu rời ga từ 30 phút (tàu khách) đến 01 giờ (tàu hàng).

• Phương tiện đường bộ và đường thủy nội địa (Điều 74, 75, 77, 79 sửa đổi): Người khai hải quan nộp Tờ khai phương tiện vận tải cùng các giấy phép liên vận khi phương tiện đến cửa khẩu.

VII. Hiệu lực Thi hành và Điều khoản Chuyển tiếp

• Hiệu lực thi hành:

    ◦ Ngày 15 tháng 8 năm 2025 đối với hầu hết các quy định.

    ◦ Ngày 01 tháng 7 năm 2025 đối với các quy định sửa đổi Điều 10 (Điều kiện doanh nghiệp ưu tiên), Điều 11 (Công nhận doanh nghiệp ưu tiên), và Điều 35 (Hàng hóa XNK tại chỗ).

• Điều khoản chuyển tiếp: Các doanh nghiệp đã được công nhận là doanh nghiệp ưu tiên trước ngày Nghị định này có hiệu lực phải hoàn thiện các điều kiện mới về hệ thống kiểm soát nội bộ trong thời hạn tối đa 01 năm kể từ ngày Nghị định có hiệu lực.

• Văn bản bị bãi bỏ: Nghị định này bãi bỏ toàn bộ Nghị định số 59/2018/NĐ-CP.