Những căn cứ pháp luật từ ngày 01/01/2026 các tổ chức kinh doanh hóa chất không được bán cho cá nhân và hộ kinh doanh

Thứ Hai, 09/03/2026

NGÔ XUÂN TRƯỜNG

Dựa trên toàn bộ các tài liệu pháp lý mới nhất có hiệu lực từ năm 2026 (bao gồm Luật Hóa chất 2025, các Nghị định và Thông tư hướng dẫn), quy định về việc các công ty kinh doanh hóa chất không được phép mua bán cho hộ kinh doanh hoặc cá nhân không đủ điều kiện tại Việt Nam được thể hiện qua các điều khoản và văn bản cụ thể sau:

Căn cứ tại Luật Hóa chất số 69/2025/QH15

Đây là văn bản pháp lý cao nhất thiết lập nguyên tắc quản lý chặt chẽ đối tượng tham gia giao dịch hóa chất:

Điều 11 (Kinh doanh hóa chất): Khoản 1 quy định tổ chức kinh doanh hóa chất phải là "Tổ chức được thành lập theo quy định của pháp luật". Điều này ngầm định các hộ kinh doanh hoặc cá nhân không có tư cách pháp nhân (tổ chức) sẽ không được cấp phép để thực hiện hoạt động kinh doanh hóa chất.
Điều 17 (Kiểm soát mua, bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt): Đây là điều khoản cốt lõi quy định đối tượng được phép mua hóa chất. Khoản 2 nêu rõ tổ chức kinh doanh chỉ được bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt cho:
- a) Tổ chức có giấy phép kinh doanh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt.
- b) Tổ chức, cá nhân sử dụng đã thực hiện công bố loại hóa chất và mục đích sử dụng trên Cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất.
Điều 3 (Các hành vi bị nghiêm cấm): Khoản 4 nghiêm cấm việc sử dụng hóa chất không rõ nguồn gốc hoặc sử dụng hóa chất không đúng mục đích đã công bố.

Căn cứ tại Nghị định số 26/2026/NĐ-CP

Nghị định này chi tiết hóa việc thực thi các rào cản kỹ thuật để ngăn chặn việc mua bán trái phép cho hộ kinh doanh/cá nhân:

Điều 8 (Điều kiện kinh doanh hóa chất có điều kiện): Khoản 1 tái khẳng định tổ chức kinh doanh phải là "tổ chức được thành lập theo quy định của pháp luật".
Điều 12 (Điều kiện kinh doanh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt): Tiếp tục khẳng định đối tượng thực hiện phải là tổ chức.
Điều 27 (Chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về hóa chất): Quy định việc quản lý, xác thực và truy xuất nguồn gốc hóa chất trên nền tảng định danh điện tử (VNIDCheck). Hệ thống này bắt buộc các bên tham gia giao dịch phải được xác thực qua tài khoản định danh VNeID, điều này giúp loại bỏ các hộ kinh doanh hoặc cá nhân không đăng ký mục đích sử dụng hợp lệ trên hệ thống dữ liệu quốc gia.

Căn cứ tại Thông tư số 01/2026/TT-BCT

Thông tư này quy định các biểu mẫu và quy trình hành chính bắt buộc để kiểm soát luồng hàng:

Điều 8 (Phiếu kiểm soát mua, bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt): Quy định từ ngày 01/01/2026, mọi giao dịch hóa chất thuộc Danh mục cần kiểm soát đặc biệt phải lập Phiếu kiểm soát thông qua hệ thống định danh, xác thực điện tử do Bộ Công an quản lý.
Phụ lục IX (Mẫu phiếu kiểm soát mua, bán): Mẫu phiếu này yêu cầu thông tin chi tiết về bên mua, bao gồm Mã số thuế và Số CCCD/Hộ chiếu người đại diện được định danh qua hệ thống dữ liệu chuyên ngành. Nếu một hộ kinh doanh hoặc cá nhân không có mã mục đích sử dụng đã được phê duyệt, hệ thống sẽ không cho phép hoàn thành phiếu kiểm soát, từ đó các công ty không thể thực hiện việc bán hàng hợp pháp.

Việc cấm hoặc hạn chế mua bán cho hộ kinh doanh và cá nhân được thực hiện thông qua cơ chế sàng lọc đối tượng:

Luật Hóa chất 2025 (Điều 11, 17): Chỉ cho phép bán cho tổ chức có phép hoặc đối tượng (tổ chức/cá nhân) đã công bố mục đích sử dụng rõ ràng.
Nghị định 26/2026/NĐ-CP (Điều 27): Sử dụng hệ thống VNIDCheck trên nền tảng VNeID để định danh và chỉ cho phép các đối tượng "sạch" và hợp lệ tham gia chuỗi cung ứng.
Thông tư 01/2026/TT-BCT (Điều 8): Bắt buộc lập Phiếu kiểm soát mua bán điện tử liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia, khiến các giao dịch cho hộ kinh doanh hoặc cá nhân không đủ điều kiện không thể thực hiện được.
Điều kiện để một cá nhân được mua hóa chất, đặc biệt là hóa chất nguy hiểm và hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, được quy định chặt chẽ như sau:

Đối với hóa chất thông thường và nhu cầu tiêu dùng

Cá nhân sử dụng hóa chất cho nhu cầu tiêu dùng, sinh hoạt thiết yếu phải có trách nhiệm thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Cá nhân không bắt buộc phải tham gia huấn luyện an toàn hóa chất định kỳ nếu chỉ sử dụng hóa chất cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt thiết yếu.

Đối với hóa chất cần kiểm soát đặc biệt

Đây là nhóm hóa chất có yêu cầu quản lý khắt khe nhất. Để được mua loại hóa chất này, cá nhân phải đáp ứng các điều kiện:

Công bố thông tin sử dụng: Cá nhân sử dụng phải thực hiện công bố loại hóa chất và mục đích sử dụng trên Cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất trước khi thực hiện giao dịch mua bán.
Định danh và xác thực điện tử: Giao dịch mua bán phải được thực hiện thông qua hệ thống định danh và xác thực điện tử trên nền tảng VNeID (Hệ thống VNIDCheck). Cá nhân mua hàng phải sử dụng tài khoản định danh điện tử do Bộ Công an quản lý để xác thực danh tính.
Lập Phiếu kiểm soát mua, bán: Mỗi lần giao nhận hàng, cá nhân phải cùng bên bán lập Phiếu kiểm soát mua, bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt. Phiếu này hiện nay được thực hiện dưới dạng phiếu điện tử và được liên thông với hệ thống dữ liệu quốc gia.
Thông tin kê khai: Khi lập phiếu kiểm soát, cá nhân phải cung cấp đầy đủ thông tin về số CCCD/Hộ chiếu, địa chỉ, số điện thoại và đặc biệt là Mã mục đích sử dụng đã được đăng ký trước đó.

Các hành vi bị nghiêm cấm khi mua và sử dụng

Cá nhân không được phép sử dụng hóa chất không rõ nguồn gốc.
Nghiêm cấm việc sử dụng hóa chất không đúng mục đích đã công bố trên hệ thống dữ liệu.
Nghiêm cấm các hành vi chiếm đoạt, mua bán, tặng cho, cho mượn hóa chất trái pháp luật.

Lưu ý về điều kiện kinh doanh (Hộ kinh doanh và Cá nhân)

Theo quy định về chủ thể kinh doanh, chỉ những tổ chức được thành lập theo quy định của pháp luật (doanh nghiệp, hợp tác xã...) mới đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận hoặc Giấy phép để kinh doanh hóa chất.
Như vậy, cá nhân/hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân (tổ chức) thường chỉ được mua hóa chất với tư cách là người sử dụng cuối cùng (phục vụ sản xuất, nghiên cứu, tiêu dùng), không được phép mua để bán lại trừ khi có quy định đặc biệt khác của Chính phủ.

Tóm lại: Để mua hóa chất (đặc biệt là hóa chất nguy hiểm), cá nhân cần có tài khoản VNeID để định danh, thực hiện công bố mục đích sử dụng trên hệ thống dữ liệu của Bộ Công Thương và tuân thủ việc lập phiếu kiểm soát điện tử cho mỗi giao dịch.
Link download Luật hóa chất số 69/2025/QH15: https://drive.google.com/file/d/1TBhEnG-EemeFxhMNnoXh9EYgTOshtbjh/view?usp=sharing