Nghị định số 169/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 15 tháng 05 năm 2026, giới thiệu những thay đổi quan trọng trong khung pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Các điểm mới tập trung vào việc làm rõ khái niệm tang vật, kéo dài thời hiệu xử phạt đối với các vụ việc chuyển từ cơ quan tố tụng, và mở rộng các trường hợp không xử phạt nhằm khuyến khích sự tự nguyện tuân thủ của người nộp thuế. Đặc biệt, Nghị định cũng điều chỉnh thẩm quyền xử phạt cho lực lượng Công an nhân dân, bổ sung quy định xử phạt trên môi trường điện tử và bãi bỏ các quy định không còn phù hợp từ Nghị định 128/2020/NĐ-CP.
Các thay đổi về khái niệm
Nghị định 169/2026/NĐ-CP đưa ra những định nghĩa và khung thời gian mới nhằm tăng tính chính xác và hiệu quả trong việc thực thi pháp luật:
- Khái niệm tang vật vi phạm (Khoản 2 Điều 3): Quy định rõ tang vật vi phạm hành chính bao gồm vật, tiền, hàng hóa liên quan trực tiếp đến hành vi vi phạm. Tuy nhiên, quy định này loại trừ các vật, tiền, hàng hóa đã được khai hải quan đúng theo quy định pháp luật.
- Kéo dài thời hiệu xử phạt (Khoản 4 Điều 5): Đối với các vụ việc vi phạm hành chính do cơ quan tiến hành tố tụng chuyển đến (theo Điều 63 Luật Xử lý vi phạm hành chính), thời hiệu xử phạt được kéo dài thêm 01 năm so với thời hiệu thông thường quy định tại điểm a khoản 1 và khoản 2 của Điều này.
Các trường hợp không xử phạt vi phạm hành chính
Nghị định bổ sung danh mục các trường hợp được miễn xử phạt tại Khoản 2 Điều 7, chủ yếu tập trung vào việc khai bổ sung và tự nguyện khắc phục sai sót:
Khai bổ sung đối với hàng hóa đang làm thủ tục hoặc đã thông quan
- Khai bổ sung trước thời điểm cơ quan hải quan thông báo kiểm tra trực tiếp hồ sơ hải quan đối với hàng hóa đang làm thủ tục.
- Khai bổ sung trong vòng 60 ngày kể từ ngày thông quan và trước khi có quyết định thanh tra, kiểm tra (áp dụng cho hàng hóa đã thông quan hoặc kiểm tra sau thông quan).
- Sửa đổi, bổ sung báo cáo quyết toán trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày nộp và trước khi có quyết định kiểm tra báo cáo quyết toán hoặc thanh tra.
Khai bổ sung liên quan đến trị giá và đặc tính hàng hóa
- Khai bổ sung về trị giá hải quan trong thời hạn quy định đối với các trường hợp: hàng hóa chưa có giá chính thức khi đăng ký tờ khai; hàng hóa có các khoản thực thanh toán hoặc khoản điều chỉnh cộng vào trị giá chưa xác định được tại thời điểm đăng ký.
- Khai bổ sung về dung sai: Áp dụng khi hàng hóa xuất nhập khẩu có thỏa thuận dung sai về số lượng, cấp độ thương mại mà lượng hàng thừa không vượt quá dung sai và không vượt quá giấy phép (hoặc đã được cho phép điều chỉnh số lượng).
Tuân thủ hướng dẫn hành chính
- Người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ theo văn bản hướng dẫn hành chính hoặc quyết định xử lý của cơ quan hải quan/cơ quan nhà nước có thẩm quyền liên quan đến xác định nghĩa vụ thuế (theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15).
Bổ sung hành vi vi phạm và trách nhiệm pháp lý
Nghị định cập nhật các hành vi vi phạm tương ứng với trách nhiệm pháp lý mới của cá nhân, tổ chức:
- Cập nhật theo Nghị định 167/2025/NĐ-CP: Bổ sung các hành vi vi phạm tại các Điều 8, 10, 12, 13, 16 để đồng bộ với các quy định mới về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát và kiểm soát hải quan.
- Khắc phục hậu quả trong vụ việc tố tụng (Khoản 4 Điều 10): Đối với vụ việc do cơ quan tố tụng hình sự chuyển đến, nếu cá nhân/tổ chức không tự nguyện nộp đủ tiền thuế trước khi ban hành quyết định xử phạt, hành vi này sẽ bị xử lý theo quy định tại điểm b khoản 4 Điều 10.
- Xác định hành vi khai sai mã số, thuế suất (Khoản 5 Điều 15): Hành vi khai sai bị xử phạt nếu cá nhân/tổ chức đã được Bộ Tài chính hoặc cơ quan hải quan hướng dẫn/thông báo về mã số, thuế suất đối với hàng hóa cùng loại thông qua:
- Văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính.
- Thông báo kết quả phân tích, phân loại hoặc văn bản xác định trước mã số của cơ quan hải quan.
- Quyết định ấn định thuế hoặc quyết định xử phạt vi phạm hành chính trước đó đối với chính loại hàng hóa đó.
Thẩm quyền xử phạt và Chuyển đổi số
Nghị định 169/2026/NĐ-CP mở rộng thẩm quyền và phương thức xử phạt để phù hợp với tình hình mới:
- Thẩm quyền của Công an nhân dân (Điều 33, 34): Bổ sung quy định cho phép lực lượng Công an nhân dân thực hiện xử phạt vi phạm hành chính khi kết thúc quá trình điều tra mà vụ việc không đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Trong trường hợp này, cơ quan Công an thực hiện xử phạt trực tiếp mà không cần chuyển hồ sơ sang cơ quan hải quan.
- Xử phạt trên môi trường điện tử (Điều 37): Đây là quy định mới nhằm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.
- Quy chuẩn kỹ thuật và Giấy phép (Khoản 7 Điều 19): Làm rõ các khái niệm về giấy phép, điều kiện, tiêu chuẩn/quy chuẩn kỹ thuật và điều kiện chủ thể kinh doanh theo quy định của Luật Quản lý ngoại thương và các văn bản liên quan.
Các quy định bị bãi bỏ
Nghị định tiến hành loại bỏ một số quy định không còn phù hợp từ Nghị định số 128/2020/NĐ-CP để tránh chồng chéo:
|
Nội dung bị bãi bỏ
|
Chi tiết quy định cũ
|
|
Quy định áp dụng chung
|
Khoản 3, 4 Điều 1 về việc áp dụng quy định xử phạt trong lĩnh vực hải quan và các văn bản pháp luật khác liên quan.
|
|
Lỗi khai sai không ảnh hưởng thuế
|
Điểm b khoản 1 Điều 8: Khai sai thực tế về lượng (tang vật trên 10 triệu đồng), tên hàng, chủng loại... nhưng không làm ảnh hưởng đến số thuế phải nộp.
|
|
Vi phạm quản lý kho bảo thuế
|
Điểm đ khoản 1 Điều 9: Vi phạm dẫn đến hàng thực tế thiếu so với chứng từ, sổ sách mà không thuộc trường hợp tại điểm g khoản 1 Điều 14.
|
|
Lỗi xuất nhập khẩu không đúng khai báo
|
Khoản 8 Điều 11: Xuất nhập khẩu hàng thực tế không đúng khai báo về lượng, tên hàng, chủng loại mà không có chứng từ khai bổ sung (trừ các trường hợp vi phạm tại Điều 15-22).
|
Dịch
0913208796
