Tài liệu này tổng hợp các nội dung trọng tâm từ hệ thống văn bản pháp luật mới về hóa chất của Việt Nam, với hạt nhân là Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2026). Hệ thống mới này đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng từ Luật Hóa chất 2007, tập trung vào việc hiện đại hóa công tác quản lý thông qua chuyển đổi số, phân cấp thẩm quyền mạnh mẽ cho địa phương và tối ưu hóa các thủ tục hành chính.
Điểm cốt lõi của khung pháp lý mới bao gồm việc thiết lập hệ thống kiểm soát 3 cấp độ đối với hóa chất, chú trọng phát triển 6 lĩnh vực công nghiệp hóa chất trọng điểm và thắt chặt quy trình an toàn qua kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất (PNUPSC). Đặc biệt, Nghị quyết 19/2026/NQ-CP đóng vai trò then chốt trong việc cắt giảm điều kiện kinh doanh và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong lộ trình chuyển tiếp đến hết năm 2027.
1. Cấu Trúc Hệ Thống Văn Bản Pháp Luật
Hệ thống pháp luật hóa chất mới được xây dựng trên nền tảng Luật Hóa chất 2025, được chi tiết hóa bởi các Nghị định và Thông tư ban hành đầu năm 2026:
- Luật Hóa chất số 69/2025/QH15: Văn bản gốc, gồm 7 chương và 48 điều.
- Nghị định 24/2026/NĐ-CP: Quy định về danh mục hóa chất (4 phụ lục).
- Nghị định 25/2026/NĐ-CP: Tập trung vào phát triển công nghiệp hóa chất và an toàn, an ninh hóa chất.
- Nghị định 26/2026/NĐ-CP: Quản lý các hoạt động hóa chất cụ thể.
- Nghị quyết 19/2026/NQ-CP: Cắt giảm thủ tục hành chính và phân cấp thẩm quyền (Hiệu lực từ 29/05/2026).
- Thông tư hướng dẫn: TT 01/2026/TT-BCT (Quản lý hoạt động) và TT 02/2026/TT-BCT (Tư vấn, an toàn).
2. Phân Loại Hóa Chất Và Hệ Thống Kiểm Kiểm Soát 3 Cấp Độ
Luật mới thiết lập cơ chế quản lý dựa trên mức độ nguy hiểm và yêu cầu kiểm soát:
|
Cấp độ
|
Loại hóa chất
|
Hình thức quản lý
|
Cơ quan cấp phép
|
|
1
|
Hóa chất có điều kiện
|
Giấy chứng nhận (GCN) đủ điều kiện
|
UBND cấp tỉnh
|
|
2
|
Hóa chất cần kiểm soát đặc biệt
|
Giấy phép (GP) SX/KD + Phiếu kiểm soát mua bán
|
Cục Hóa chất (Nhóm 1) / UBND tỉnh (Nhóm 2)
|
|
3
|
Hóa chất cấm
|
Giấy phép SX/NK cho mục đích đặc biệt
|
Bộ/Cơ quan ngang Bộ quản lý ngành
|
Các danh mục hóa chất (Theo NĐ 24/2026/NĐ-CP):
- Phụ lục I: Hóa chất cơ bản - Công nghiệp trọng điểm.
- Phụ lục II: Hóa chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện.
- Phụ lục III: Hóa chất cần kiểm soát đặc biệt (Nhóm 1: Cục HC cấp phép; Nhóm 2: UBND tỉnh cấp phép).
- Phụ lục IV: Hóa chất phải lập kế hoạch PNUPSC.
3. Cải Cách Thủ Tục Hành Chính (Theo Nghị Quyết 19/2026/NQ-CP)
Nghị quyết 19 tập trung vào việc đơn giản hóa và phân cấp nhằm giảm bớt rào cản cho doanh nghiệp:
Phân cấp thẩm quyền (Phụ lục I)
- Chuyển thẩm quyền cấp phép xuất nhập khẩu hóa chất cần kiểm soát đặc biệt (Nhóm 1) và Giấy phép nhập khẩu hóa chất cấm từ Bộ Công Thương về UBND cấp tỉnh.
- UBND tỉnh tiếp nhận quản lý GCN đủ điều kiện hoạt động dịch vụ tồn trữ hóa chất và Giấy phép vận chuyển hàng hóa nguy hiểm loại 5, loại 8 (đường bộ).
Cắt giảm điều kiện và thời gian (Phụ lục II & III)
- Cắt giảm điều kiện: Làm rõ 6 nhóm đối tượng được giảm bớt điều kiện kinh doanh, sản xuất.
- Rút ngắn thời gian:
- Thẩm định Kế hoạch PNUPSC: Từ 90 ngày xuống còn tối đa khoảng 50-60 ngày (tổng các bước).
- Cấp GCN đủ điều kiện: Rút ngắn từ 15 ngày xuống còn 12 ngày làm việc.
- Đăng ký hóa chất mới: Rút ngắn từ 90 ngày xuống 50 ngày.
- Mở rộng miễn trừ: Bổ sung 9 nhóm trường hợp được miễn trừ cấp GCN/GP, bao gồm hóa chất trong hỗn hợp nồng độ thấp (<1%), san chiết nội bộ, hoặc hóa chất dùng cho thí nghiệm (<1mg/lần).
4. Phát Triển Công Nghiệp Và An Toàn Hóa Chất
Chiến lược phát triển công nghiệp
Chính phủ xác định 6 lĩnh vực công nghiệp hóa chất trọng điểm cần ưu tiên đầu tư:
- Hóa chất cơ bản.
- Hóa dầu & Cao su kỹ thuật.
- Hóa dược (Nguyên liệu, hóa chất nền tảng).
- Phân bón hàm lượng cao (Hiệu suất cao).
- Hydro & Amoniac xanh (Từ năng lượng tái tạo).
- Khu công nghiệp hóa chất chuyên ngành.
Chứng chỉ tư vấn chuyên ngành
Hệ thống phân hạng mới cho chứng chỉ tư vấn (Hiệu lực 5 năm):
- Hạng A1/A2/A3: Tư vấn các dự án/công trình theo phân cấp (căn cứ vào kinh nghiệm từ 4-7 năm và số lượng dự án đã thực hiện).
- Hạng B: Tư vấn an toàn, huấn luyện, lập kế hoạch PNUPSC.
Huấn luyện an toàn hóa chất (ATCH)
Phân chia thành 3 nhóm đối tượng với tần suất huấn luyện 2 năm/lần:
- Nhóm 1 (Lãnh đạo): Pháp luật, yếu tố nguy hiểm, phương án ứng phó.
- Nhóm 2 (Giám sát): Pháp luật, quy trình quản lý, kỹ thuật ATCH.
- Nhóm 3 (Người lao động): Quy trình làm việc trực tiếp, đặc tính hóa chất, sử dụng PPE.
5. Quản Lý Nguy Cơ Và Phòng Ngừa Sự Cố
Cơ chế phòng ngừa sự cố được phân loại dựa trên khối lượng tồn trữ:
- Kế hoạch PNUPSC (Bắt buộc thẩm định): Áp dụng khi tồn trữ hóa chất vượt ngưỡng quy định tại Phụ lục IV (Bảng A, B). Phải được Hội đồng thẩm định (7-9 thành viên) phê duyệt và diễn tập hàng năm.
- Biện pháp PNUPSC (Tự ban hành): Áp dụng khi tồn trữ dưới ngưỡng. Doanh nghiệp tự ban hành trước khi tồn trữ và cập nhật khi có thay đổi.
6. Chuyển Đổi Số Trong Quản Lý Hóa Chất
Bộ Công Thương (Cục Hóa chất) vận hành Cơ sở dữ liệu (CSDL) chuyên ngành hóa chất nhằm minh bạch hóa quản lý:
- Khai báo nhập khẩu: Bắt buộc qua Cổng thông tin một cửa quốc gia trước khi thông quan.
- Cấp phép điện tử: Thực hiện qua dịch vụ công trực tuyến, thay thế hồ sơ giấy.
- Phiếu kiểm soát mua bán: Chuyển sang hình thức điện tử từ 01/01/2026.
- Báo cáo định kỳ: Doanh nghiệp tổng hợp tình hình SX/KD/XNK lên CSDL trước ngày 15/02 hàng năm.
7. Lộ Trình Thực Hiện Và Điều Khoản Chuyển Tiếp
- 14/06/2025: Quốc hội thông qua Luật Hóa chất.
- 01/01/2026: Luật Hóa chất và các Nghị định 24, 25, 26 có hiệu lực.
- 29/05/2026: Nghị quyết 19/2026/NQ-CP có hiệu lực (Phân cấp và cắt giảm thủ tục).
- 01/07/2026: GCN dịch vụ tồn trữ hóa chất bắt đầu có hiệu lực.
- 31/12/2026: Hạn chót hoàn thành thẩm định Kế hoạch PNUPSC cho các đơn vị đang hoạt động.
- 31/12/2027: Hết thời hạn chuyển tiếp cho các GCN đủ điều kiện cũ (theo Nghị định 113).
Lưu ý quan trọng: Các Giấy phép sản xuất/kinh doanh hóa chất hạn chế (tiền chất) còn hiệu lực được tiếp tục sử dụng đến khi hết hạn. Các Kế hoạch/Biện pháp PNUPSC đã phê duyệt tiếp tục được thực hiện cho đến khi có thay đổi.
Link download tài liệu hội thảo: https://drive.google.com/file/d/1afB_UnStyIMh31JTioe8iiGkb5YyKJ7U/view?usp=sharing
Dịch
0913208796
